Lịch sử 10, Bài 16: Những cuộc phát kiến lớn về địa lí

I. Kiến thức cơ bản
1. Nguyên nhân và những điều kiện của những cuộc phát kiến lớn về địa lí
a. Nguyên nhân:
- Vào thế kỉ XV, kinh tế hàng hoá ở châu Âu phát triển, nhu cầu của sản xuất xã hội, nhu cầu tiêu dùng của quý tộc phong kiến ngày càng tăng, đòi hỏi nhiều hơn về hàng hoá, nguyên liệu, vàng bạc, thị trường từ các nước phương Đông
- Trong khi đó, việc buôn bán trực tiếp với các nước phương Đông lại bị ách tắc do con đường giao lưu thương mại qua Tây Á và Địa Trung Hải bị người Thổ Nhì Kì chiếm độc quyền. Do vậy, đã nảy sinh ra nhu cầu tìm kiếm con đường mới
b. Những điều kiện:
- Khoa học - kĩ thuật có những bước tiến đáng kể, tiêu biểu về địa lí, về đại dương, sử dụng la bàn.
- Kĩ thuật đóng tàu có những bước tiến mới: tàu có bánh lái, có hệ thống buồm lớn. có sàn và boong để có thể đặt đại bác. Ca-ra-ven đã trở thành loại tàu vượt đại dương đầu tiên trong lịch sử thế giới.

2. Những cuộc phát kiến lớn về địa lí
- Năm 1492,  C.Cô-lôm-bô cùng với đoàn thuỷ thủ 90 người trên ba chiếc tàu biển đã từ Tây Ban Nha đi về phía tây, ra Đại Tây Dương mênh mông. Ông đã đến đảo Cu-ba và một số đảo khác ở vùng biển Ăng-ti. Quay trở về Tây ban Nha, Cô-lôm-bô được phong làm Phó vương Ấn Độ và nhận danh hiệu quý tộc. Chính Cô-lôm-bô là người phát hiện ra châu Mĩ, nhưng cho đến lúc chết, ông vẫn nhầm tưởng là Ấn Độ.
- Năm 1497, Va-xcô đơ Ga-ma chỉ huy một đoàn tàu gồm 4 chiếc với 160 thủy thủ đi tìm xứ sở huyền thoại phương Đông. Ông rời căng Li-xbơn ngày 8-7-1497, vòng quanh châu Phi đến Ca-li-cút trên bờ biển tây nam Ấn Độ vào tháng 5 - 1498. Khi trở về Li-xbon, nhân dân chào mừng ông như một người chiến thắng. Sau đó, Va-xcô đơ Ga-ma được phong làm Phó vương Ấn Độ.
- Năm 1519, đoàn tàu của Ma-gien-lan đi vòng quanh thế giới bằng đường biển. Đoàn tàu của ông đi vòng qua điểm cực Nam châu Mĩ, tiến vào đại dương mà ông gọi là Thái Bình Dương. Đến quần đảo Phi-líp-pin, trong một trận giao tranh với thổ dân. Ông đã bị giết chết, các thủy thủ của Ma-gien-lan tiếp tục lên đường, họ đã dạt vào hòn đào hương liệu, quần đảo Ma-lác-ca, rồi trở về Ma-đrit (Tây Ban Nha), hoàn thành công việc khó khăn nhất thời đó.

3. Hệ quả của phát kiến địa lí
- Phát kiến địa lí được coi như một “cuộc cách mạng thực sự” trong lĩnh vực giao thông và tri thức:
+ Giúp con người hình dung được hình ảnh chính xác về hành tinh, về bề rộng và hình thái trái đất. Nó giúp con người hiểu biết về con đường mới, vùng đất mới. dân tộc mới.
+ Phát kiến địa lí đã mở ra những đường giao thông buôn bán mới, tạo ra thị trường mới.
+ Nó chấm dứt thời kì cách biệt Đông – Tây, mở ra giai đoạn mới trong giao lưu quốc tế giữa các quốc gia và các nền văn minh, văn hoá khác nhau.
- Phát kiến địa lí đã đáp ứng được yêu cầu khách quan đặt ra cho nó. Nó góp phần đem lại cho các triều đình và thương nhân châu Âu những hàng hoá, nguyên liệu vô cùng quý giá, nhiều vàng bạc, châu báu, thúc đẩy công thương nghiệp châu Âu phát triển.
- Phát kiến địa lí đã mở ra thời kì xâm chiếm, cướp bóc thuộc địa ở châu Phi, Mĩ La tinh, châu Á mở đầu cho sự ra đời của chủ nghĩa thực dân.

II. Câu hỏi trắc nghiệm
Câu 1: Điền vào chỗ trống câu sau đây: “Vào thế kỉ XV, con đường buôn bán trực tiếp giữa châu Âu và phương Đông qua Tây Á và Địa Trung Hải bị ……. chiếm độc quyền”.
A. Tây Ban Nha
B. I-ta-li-a
C. Bồ Đào Nha
D. Thổ Nhĩ Kì.
Đáp án: D

Câu 2: Câu nào dưới đây không nằm trong mục đích của cuộc phát kiến địa lí thế kỉ XV của các quý tộc phong kiến châu Âu?
A. Tìm nguyên liệu, vàng bạc từ các nước phương Đông.
B. Tìm thị trường tiêu thụ hàng hoá từ phương Đông.
C. Tìm vùng đất mới ở châu Phi và châu Âu.
D. Câu A và B đúng.
Đáp án: C

Câu 3: Lĩnh vực nào thực hiện sự tiến bộ của khoa học và kĩ thuật vào thế kỉ XV ở các nước châu Âu?
A. Sự hiểu biết về địa lí, về đại dương.
B. Sự hiểu biết về địa lí của các đại dương về sử dụng la bàn.
C. Hiểu biết về thiên văn và lịch học
D. Sự hiểu biết về dự báo thời tiết.
Đáp án: B

Câu 4: Ai là người thực hiện cuộc hành trình từ châu Âu sang phương Đông trước cuộc phát kiến địa lí thế kỉ XV?
A. Mac-ô-pô-lô.
B. Đi-a-xơ.
C. Va-xcô đơ Ga-ma.
D Không có ai cả.
Đáp án: A

Câu 5: Nước nào đi tiên phong trong các cuộc thám hiểm bằng đường biển vào thế kỉ XV, XVI?
A. I-ta-li-a.
B. Bồ Đào Nha.
C. Tây Ban Nha.
D. Tất cả các nước trên.
Đáp án: B

Câu 6: Vào năm 1415, nhiều đoàn thuyền thám hiểm người Bồ Đào Nha đi dọc theo bờ biển châu lục nào?
A. Châu Á.
B. Châu Âu.
C Châu Đại Dương.
D. Châu Phi.
Đáp án: D

Câu 7: Ai là người đặt tên điểm cực Nam Châu Phi là mùi Bão tố?
A. Hen-ri.
B. Đi-a-xơ.
C. Vac-xcô đơ Ga-ma.
D. Cô-lôm-bô.
Đáp án: B

Câu 8: Ai là người đổi tên mũi Bão tố thành mũi Hy vọng?
A. Vua Hoan I.
B. Hen-ri.
C. B. Đi-a-xơ.
D. Vua Hoan II.
Đáp án: D

Câu 9: Sau gần một năm thực hiện cuộc hành trình vòng qua châu Phi đến Ca-li-út (Ấn Độ). Khi trở về Li-xbon, Va-xcô đơ Ga-ma được nhân dân phong chức gì?
A. Phó vương Ấn Độ.
B. Phó vương Bồ Đào Nha.
C. Phó vương Tây Ban Nha.
D. Phó vương I-ta-li-a.
Đáp án: A

Câu 10: Tháng 5 - 1498, Va-xcô-đơ Ga-ma đến vùng đất nào trên bờ biển Tây Nam Ấn Độ?
A. Đê-li, Bom-bay.
B. Ca-li-cút.
C. Can-cut-ta.
Đáp án: B

Câu 11: Ai là người phát hiện ra châu Mĩ mà đến chết vẫn lầm tưởng đó là Ấn Độ?
A. Va-xcô-đơ Ga-ma.
B. A-me-ri-ca.
C. C.Cô-lôm-bô.
D. Ma-gien-lan.
Đáp án: C

Câu 12: Ai là người lập ra bản đồ châu Mĩ sau cuộc tìm kiếm vùng đất mới thế kỉ XV?
A. C.Cô-Lôm-bô.
B. A-me-ri-ca.
C. Va-xcô đơ Ga-ma.
D. Tất cả các nhà thám hiểm trên.
Đáp án: B

Câu 13: Đoàn thuyền của Ma-gien-lan đã vượt qua nơi nào mà sau này gọi là eo Ma-gien-lan?
A. Cực Nam châu Phi.
B. Cực Nam châu Mĩ.
C. Cực Nam châu Âu.
D. Ca-li-cút Ấn Độ.
Đáp án: B

Câu 14: Trong cuộc hành trình của mình, Ma-gien-lan mất tại đâu?
A. Ấn Độ.
B. Tây Ban Nha.
C. Phi-lip-pin.
D. In-đô-nê-xi-a.
Đáp án: C


Câu 15: Phát kiến địa lí được coi như một “cuộc cách mạng thực sự” trong lĩnh vực nào?
A. Địa lí.
B. Khoa học hàng hải.
C. Giao thông đường biển.
D. Giao thông và tri thức.
Đáp án: D