Cảm nhận về hình tượng con hổ trong bài thơ "Nhớ rừng" của thi sĩ Thế Lữ

1. Con hổ được thi sĩ nói đến với bao cảm thông và ngưỡng mộ. Nó đang nằm trong cũi sắt vườn Bách thú. Chúa sơn lâm trong cảnh tù hãm vô cùng cay đắng uất hận "gậm một khối căm hờn", muốn cắn nát, muốn nhai vụn mọi uất ức căm hờn đã tích tụ, đã chứa chất thành "một khối" trong lòng bấy lâu nay. Không căm hờn sao được khi phải "nằm trông ngày tháng dần qua" trong cũi sắt ? Không uất ức, cay đắng sao được khi chúa sơn lâm "oai linh rừng thẳm” đang bị lũ người "giương mắt bé giễu" đang trở thành "thứ đồ chơi" với cặp báo "vô tư lự" trong vườn Bách thảo ? Thế Lữ đã thể hiện tâm trạng cay đắng, căm hờn của con hổ mất tự do đầy ám ảnh:
 
"Gậm một khối căm hờn trong cũi sắt
Ta nằm dài trông ngày tháng dần qua....
(...) Nay sa cơ, bị nhục nhằn tù hãm"
 
Qua đó, ta càng thấy rõ: "Anh hùng thất thế sa cũng hèn" ta càng thấm thía: "Trên đời nghìn vạn điều cay đắng - Cay đắng chi bằng mất tự do" (Nhật kí trong tù).
 
2. Năm tháng dần trôi qua, chúa sơn lâm có bao giờ nguôi được nỗi nhớ rừng. Nhớ "Thuở tung hoành hống hách những ngày xưa", nhớ vương quốc " miền đất thiêng" mà "ta" ngự trị:
 
"Nhớ cảnh sơn lâm, bóng cả, cây già,
Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi"

Nhớ tư thế cao sang, oai hùng của "ta". Một cái bước chân. Một tấm thân lượn sóng. Một cái vờn bóng... Tất cả đều "dõng dạc, đường hoàng". Một chữ vang lên đầy kiêu hãnh, tự hào của chúa sơn lâm:
 
"Ta bước chân lên, dõng dạc, đường hoàng
Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng
Vờn bóng âm thầm, lá gai, cỏ sắc"
 
Quyền uy của "ta" là tuyệt đối. Mọi vật đều phải khiếp sợ, phải "im hơi " khi "mắt thần" của ta "đã quắc". "Ta biết" giữa chốn thảo hoa, "ta chúa tể cả muôn loài".
 
"Trong hang tối, mắt thần khi đã quắc .
Là khiến cho mọi vật đều im hơi
Ta biết ta chúa tể cả muôn loài
Giữa chốn thảo hoa không tên, không tuổi"
 
Nỗi nhớ rừng thiêng, nhớ quyền uy... của chúa sơn lâm chính là nhớ những năm tháng không thể nào quên. Nỗi nhớ ấy chính là khát vọng sống, khát vọng tự do cháy bỏng.
 
3. Hổ nhớ rừng là nhớ đến những kỉ niệm chói lọi một thời vàng son, một thời oanh liệt. Cảnh vật tráng lệ. Nhạc của thơ cũng là nhạc của rừng:
 
"Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối,
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan
 Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang san ta đổi mới
 Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,
Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng
 Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
 Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật
 Than ôi !Thời oanh liệt nay còn đâu? "
 
Các luyến láy, điệp ngữ: "đâu những đêm vàng...", "đâu những ngày mưa ", "đâu những bình minh...”, "đâu những chiều...","nay còn đâu?” xuất hiện nối tiếp trong 5 câu hỏi tu từ tạo nên nhạc điệu du dương, triền miên, da diết, thể hiện sâu sắc tình thương nỗi nhớ của hùm thiêng sa cơ, nhớ rừng, tiếc nuối một thời oanh liệt nay đã trở thành hoài niệm, quá vãng. Chúa sơn lâm nhớ đêm, nhớ ngày, nhớ bình minh, nhớ chiều tà. Nhớ suối nhớ trăng. Nhớ cảnh giang sơn trong màn mưa rừng. Nhớ "cậy xanh nắng gội". Nhớ chim hót tưng bừng lúc bình minh. Nhớ mặt trời gay gắt trong khoảnh khắc hoàng hôn... Nỗi nhớ tiếc ấy là nỗi đau buồn bị tước đoạt mất tự do, cũng là nỗi khát khao tự do. Thế Lữ đã sáng tạo nên những vần thơ giàu hình tượng và nhạc điêu, dào dạt cảm xúc để thể hiện nỗi nhớ rừng của hùm thiêng sa cơ... Một tiếng than như xiết lấy lòng người, khêu gợi và lay tỉnh: "Than ôi !Thời oanh liệt nay còn đâu?"
 
4. Bị sa cơ, bị tù hãm trong cũi sắt. Phải xa rừng nên nhớ rừng. Đau đớn và uất hận biết đến bao giờ có thể nguôi ? Như một tiếng thở dài ngao ngán:
 
"Nay ta ôm niềm uất hận ngàn thâu".
 
Hổ nhớ cảnh sơn lâm, bóng cả, cây già rồi "uất hận" căm ghét nhũng cảnh "không đời nào thay đổi", tẻ nhạt, vô vị, vô nghĩa thường giả dối, nhỏ bé:
 
"Hoa chăm, cỏ xén, lối thẳng, cây trồng
 Dải nước đen giả suối, chẳng thông dòng
 Len dưới nách những mô gò thấp kém".
 
Uất hận cảnh tù hãm, chán ghét những cảnh vật tầm thường nhỏ bé do lũ người kia
ngạo mạn bày ra, hổ lại nhớ day dứt, nhớ khôn nguôi "cảnh nước non hùng vĩ" Nhớ rừng là nhớ vương quốc tự do ngày nào:
 
"Là nơi giống hầm thiêng ta ngự trị
Nơi thênh thang ta vùng vẫy ngày xưa".
 
Trước thực tại đau đớn, hổ chỉ còn biết thả hồn mình theo "giấc mộng ngàn". Chúa sơn lâm cất tiếng gọi rừng thiêng với bao nhớ thương bồi hồi, da diết:
 
"Hỡi cánh rừng ghê gớm của ta ơi"
 
"Nhớ rừng" là một trong mười bài thơ hay nhất của "Thơ mới!"(1932-1941). Thể thơ tự do, lời thơ dẹp, hình tượng kì vĩ, tráng lệ. Nhạc điệu du dương, cảm xúc "nhớ rừng" dào dạt - Hình tượng con hổ sa cơ, đau đớn uất hận, da diết nhớ rừng được khắc họa sâu sắc, đầy ám ảnh.
 
Trong hoàn cảnh bài thơ ra đời (1934), tâm trạng tủi nhục, đau đớn, uất hận... của con hổ nhớ rừng đồng điệu với bi kịch của nhân dân ta đang rên xiết trong xích xiềng nô lệ. Nhớ rừng là khao khát sống, khao khát tự do. Bài thơ mang hàm nghĩa như một lời nhắn gửi kín đáo, tha thiết về tình yêu giang sơn đất nước. Tư tưởng lớn nhất của bài thơ là cái giá của tự do. Hình tượng con hổ nhớ rừng là sự thể hiện tuyệt vời tư tưởng vĩ đại ấy.