Phân tích nhân vật chị Dậu trong tác phẩm Ngô Tố để làm rõ nhận xét của nhà văn Nguyễn Tuân: "Trên cái tối giời tối đất của đồng lúa ngày xưa, hiện lên một cái chân dung lạc quan của chị Dậu".

Bình luận về tác phẩm "Tắt đèn", nhà văn Nguyễn Tuân có nhận xét về nhân vật chị Dậu như sau:
 
"Trên cái tối giời tối đất của đồng lúa ngày xưa, hiện lên một cái chân dung lạc quan của chị Dậu".
 
Nhận xét của Nguyễn Tuân rất sắc sảo. Ông chỉ ra giá trị hiện thực của "Tắt đèn" một tác phẩm đã phản ánh sự đen tối lầm than của nông thôn Việt Nam dưới thời Pháp thuộc, đồng thời khẳng định thành công của Ngô Tất Tố khi khác hoạ nhân vật chị Dậu " một chân dung lạc quan " hiện lén giữa “cái tối giời tối đất của đồng lúa ngày xưa ” ấy, Chị Dậu có bao phẩm chất tốt đẹp: nghèo khổ mà phẩm giá trong sạch, thương chồng, thương con, đảm đang, tháo vát, dũng cảm chống lại bọn cường hào... “Bản chất của nhân vật chị Dậu rất khỏe, cứ thấy lăn xả vào bóng tối mà phá ra... ”.
 
1."Cái tối giời tối đất của đồng lúa ngày xưa " được nói đến trong  "Tắt đèn" là làng Đông Xá giữa mùa sưu thuế. Tiếng trống ngũ liên, tiếng tù và, tiếng mõ đốc sưu nổi lên suốt đêm ngày nghe rất rùng rợn. cổng làng bị bọn cường hào đóng chặt để tróc sưu. Bọn cai lệ, bọn tay chân lí trưởng với roi song, tay thước, dây thừng, nghênh ngang đi lại ngoài đường thét bắt trói kẻ thiếu sưu. Lí trưởng làng Đông Xá ra lệnh cho lũ tay chân "Tha hồ đánh! Tha hồ trói!". "Thằng nào bướng bỉnh đánh chết vô tội vạ!”. Anh Dậu vì tệ thiếu sưu mà bị bọn cường hào “bắt trói như trói chó để giết thịt! ”. Em trai anh Dậu chết từ năm ngoái nhưng anh Dậu vẫn phải nộp thay vì "Chết cũng không trốn được sưu nhà nước!". Có biết bao gia đình nông dân nghèo khổ bị điêu đứng, bị bắt đánh trói dã man Chị Dậu phải bán khoai, bán ổ chó, bán đứa con gái dầu lòng lên bảy tuổi cho Nghị Quê. Chị phải đi ở vú... để kiếm đủ số tiền trang trải hai suất sưu cho chồng và đứa em chồng đã chết!. Có thể nói "Tắt đèn" là bức tranh chân thực về xã hội nông thôn đen tối trước cách mạng, đồng thời là bản án đanh thép đối với cái xã hội ấy. Đọc "Tắt đèn", ta rùng mình cảm thấy ‘‘cái tối giời tối đất của đồng lúa ngày xưa ” như Tố Hữu đã viết:
 
“Nửa đêm thuế thúc trống dồn,
Sân đình máu chảy, đường thôn lính đầy... ”
 
2. Giữa cái xã hội đen tối, hãi hùng ấy đã “hiện lên một cái chân dung lạc quan của chị Dậu ”. Ngô Tất Tố không chỉ thấu hiểu đời sống nông thôn mà còn có tình cám gắn bó với những người dân cày lam lũ, nghèo khổ. Ông đã dành cho nhân vật chị Dậu sự đồng cảm, xót thương và quý trọng. Ông đã viết nên những lời tốt dẹp nhất về cái chân dung lạc quan của chị Dậu. Chị Dậu cần cù chịu khó làm ăn “đầu tắt mặt tối ” thế mà “cũng không đủ ăn, cũng không đủ mặc”, Tai họa dồn dập: hai cái tang mẹ chồng và em chồng, rồi anh Dậu bị ốm nặng kéo dài mấy tháng trời, gia đình chị trở thành cùng đinh. Thiếu sưu, chồng bị bắt, bị đánh trói dã man. Một nách ba đứa con thơ, trong nhà không còn một hột gạo, chị Dậu tất tả ngược xuôi tìm mọi cách để cứu chồng. Chị đã bán gánh khoai, bán ổ chó, đứt ruột bán cái Tí lên bảy tuổi cho mụ Nghị, mới trả đủ một suất sưu cho chồng! Chị còn phải đi ở vú để trang trải món nợ nhà nước cho đứa em chồng đã chết. Trước mọi tai họa, chị đã vững vàng chống đỡ.
 
Trong cảnh “Tức nước vỡ bờ”, “cái chân dung lạc quan của chị Dậu ” đã tỏa sáng Chị nấu cháo, lấy quạt quạt cho cháo chóng nguội, ân cần mời chồng, an ủi chồng đang ốm “rề rề” ăn cháo. Trước sự chửi mắng và thái độ hách dịch côn đồ của tên cai lệ, chị đã nhún mình van xin “tha cho chồng... ”. Nhưng khi bị tên cai lệ “bịch vào ngực”, “tát đánh bốp vào mặt”, anh Dậu sắp bị trói, chị Dậu đã “nghiến hai hàm răng” thách thức: “Mày trói chồng bà đi, bag cho mày xem! ”. Với quyết tâm bảo vệ chồng, với sức mạnh và lòng dũng cảm, chị Dậu đã đánh ngã nhào hai tên côn đồ độc ác, những kẻ “hút nhiều xái cũ”. Chị căm giận phủ định mọi thế lực tàn ác của chính quyền thực dân. Chị nói với chồng sau khi trừng trị lũ đầu trâu mặt ngựa: ‘Thà ngồi tù. Để cho chúng làm tình làm tội mãi thế tôi không chịu được... ".Cái chân dung chị Dậu lạc quan lắm chứ! Đẹp lắm chứ!
 
Đói cho sạch, rách cho thơm. Đọc Tắt đèn ta khâm phục trước phẩm cách trong sạch của chị Dậu. Chị Dậu đã "vứt toẹt nắm bạc” vào mặt tên Tri phủ Tư Ân khi hắn giở trò chó má! Chị cũng đã đẩy cụ cố Thượng ra, khi lão già ôm lấy chị... Bạo lực, tù dày, chị không sợ. Tiền bạc không mua chuộc được người đàn bà nhà quê này! Trong đen tối như mực, ta thấy. "hiện lên một cái chân dung lạc quan "Có người cho rằng chị Dậu manh động! Lại có ý kiến cho rằng cái kết của “Tắt đèn ” nhuốm màu bi quan? Nhà văn Nguyễn Tuân đã phát hiện ra "Bản chất của chị Dậu rất khoẻ, cứ thấy lăn xả vào bóng tối mà phá ra". Đó là một ý rất hay, rất đặc sắc.
 
Ngày nay, nông thôn Việt Nam đã có nhiều đổi mới. Xóm làng đã "ngói hoá". Ánh điện đã toả sáng nhiều xóm thôn. Những cái Tí đã được cắp sách đến trường. Đọc Tắt đèn là một dịp để mọi người "ôn cũ biết mới" ta càng thấy cái tâm và cái tài của Ngô Tất Tố khi ông miêu tả bức chân dung lạc quan của chị Dậu.