Sách Giải

https://sachgiai.com

Qua ca dao, người dân Việt Nam đã thể hiện được những tình cảm thiết tha và cao quý của mình. Bằng dẫn chứng là những bài ca dao đã được học thêm ở lớp 6 và lớp 7, em hãy làm sáng tỏ nhận xét trên.

Ca dao không những là tiếng nói của khối óc mà còn chủ yếu còn là tiếng nói trái tim của nhân dân ta.
Thật vậy, trong hàng ngàn năm sống, làm việc và chiến đấu đã qua, cha ông ta đã bày tỏ tình cảm buồn vui của mình trong vô vàn câu ca dao gợi cảm. Qua đó, chúng ta cảm nhận được những tỉnh cảm thiết tha và cao quý của người Việt Nam mình thật rõ nét.
 
Đầu tiên, tiếng nói trái tim ấy thể hiện khá sinh động tình yêu quê hương đất nước của cha ông ta. Đó là niềm tự hào, gắn bó khắng khít với bao danh lam thắng cảnh của nơi chôn nhau cắt rốn.
 
Điều này dễ hiểu. Thời xưa, điều kiện đi lại khó khăn, hiểu biết của mỗi người đều có hạn, ít ai hình dung được hết một dải gấm vóc non sông trải dài từ Bắc chí Nam của đất nước mình. Do vậy, mỗi người, ai cũng gắn bó máu thịt với làng mạc quê hương, ruộng lúa, bờ tre, ngọn rau, tấc đất của mình. Chính vì lẽ đó, nếu con dân xứ Lạng tự hào:
 
Đồng Đăng có phố Kì Lừa
 Có nàng Tô Thị có chùa Tam Thanh
 Ai lên xứ Lạng cùng anh
Bõ công bác mẹ sinh thành ra em....
 
Thì người con của mảnh đất Nghệ An cũng hãnh diện về quê hương mình không kém:
Đường vô xứ Nghệ quanh quanh
Non xanh nước biếc như tranh họa đồ
 
Xưa kia hay ngay cả bây giờ, trong hàng triệu người Việt Nam, có biết bao người chưa một lần đặt chân đến kinh kì, Đông Dô, Thăng Long, Hà Nội, mảnh đất trái tim Tổ quốc. Thế nhưng ai lại không xúc động tâm hồn khi nghe thấy mấy lời ca bất hủ:
 
Gió đưa cành trúc la đà
Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương
Mịt mù khói tỏa ngàn sương   
Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ
 
Dù yêu một cây đa bến nước vô danh, hay yêu bức “hoạ đồ” của một vùng “non xanh nước biếc” hữu danh nào đó, thì đấy cũng là khởi điểm của tình yêu đất nước, là tình cảm cao quý, thiêng liêng đối với hồn thiêng sông núi Việt Nam.
 
Chính từ tình yêu cao cả ấy mà mỗi người Việt Nam xác định được một thái độ tình cảm đúng đắn, đối xử với nhau, “ chị ngã em nâng”, "lá lành đùm lá rách", hỗ trợ nhau trong những hoàn cảnh ngặt nghèo. Khi ấy, lòng yêu nước thể hiện ra ở tình cảm đồng bào máu thịt:
 
Bầu ơi thương lấy bí cùng
Tuy rằng khác giống như chung một giàn
 
Bầu và bí tuy là khác giống, nhưng vẫn là nghĩa chị tình em, vì cùng sinh trưởng chung trên một chiếc giàn. Con người cũng vậy, tuy nguồn gốc, hoàn cảnh và địa vị xã hội khác nhau, nhưng mọi người vẫn tồn tại trong cùng chung một đất nước.
 
 Trong quá trình dài lâu sống chung với nhau như thế, tình cảm hình thành, phát triển, trong ngôn ngữ Việt Nam chúng ta có từ đồng bào để chỉ “người trong một nước”. Từ đó, một câu ca dao đầy gợi cảm đã nảy sinh từ nghìn xưa, đến nay ai ai cũng nhớ nằm lòng:
 
Nhiều điều phủ lấy giá gương
Người trong một nước phải thương nhau cùng
 
Trong ca dao Việt Nam, tình yêu đất nước đồng bào thiết tha, nồng thắm bao nhiêu thì tình cảm gia đình càng thiết tha nồng thắm bấy nhiêu. Điều này đã rõ. Gia đình từ nghìn xưa vốn là đơn vị cơ bản của đất nước. Gia đình thuận hòa, êm ấm là góp phần làm nên một xã hội phồn vinh hạnh phúc. Ai cũng biết trong tình cảm gia đình, cao quý nhất là tình cảm của con cái đối với các bậc sinh thành. Ca dao có biết bao câu tuyệt đẹp về mối quan hệ này:
 
Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.
 
Đặc biệt, ca dao có những câu tuyệt đẹp về tình cảm mẹ con:
 
Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa
Miệng nhai cơm búng, lưỡi lừa cá xương.
 
Vì thế, khi chia xa, phải rời mẹ, có người con nào không khỏi bâng khuâng đau xót:
 
Chiều chiều chim vịt kêu chiều
Bâng khuâng nhớ mẹ chín chiểu ruột đau
 
Trân trọng tình cảm gia đình, nhân dân ta đề cao tình yêu vợ chồng gắn bó, nồng thắm, thủy chung. “Thuận vợ thuận chồng, tát biển Đông cũng cạn”. Cả trong cảnh ngộ đói nghèo, khổ cực, người dân vẫn yêu đời:
 
Râu tôm nấu với ruột bầu
Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon
 
Bởi lẽ họ nghĩ:
 
Thà rằng ăn bát cơm rau
Còn hơn cá thịt nói nhau nặng lời
 
Trong cuộc sống, người lao động phải làm việc vất vả, thường xuyên va chạm với biết bao trở ngại chông gai, hiểm nguy, cùng cực, nhưng từ nghìn xưa, họ vẫn luôn giữ được lòng tin son sắt với cuộc đời. Có gì nhọc nhằn hơn công việc một nắng hai sương, dầm mưa dãi gió, để mong sao có được dẻo thơm một hạt. Thế mà họ làm nên được bao khúc hòa ca lao động:
 
Trên đồng cạn dưới đồng sâu
Chồng cày, vợ cấy, con trâu đi bừa
 
Mỗi thành viên một việc làm, kể cả con trâu nữa chứ! Đủ thấy đối với nhà nông, thật đúng con trâu là đầu cơ nghiệp, nên được họ yêu thương biết mấy. Thử nghe lời họ thủ thỉ với con trâu:
 
Trâu ơi! Ta bảo trâu này
Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta
Cấy cày vốn nghiệp nông gia
Ta đây, trâu đấy, ai mà quản công
Bao giờ cây lúa còn bông
Thì còn ngọn cỏ ngoài đồng trâu ăn
 
Gắn bó khắng khít với thiên nhiên, hơn ai hết, người nông dân cảm nhận yêu mến, hãnh diện trước bức tranh thiên nhiên phóng khoáng, tươi đẹp, có cả phần xương máu, mồ hôi của cha ông bao đời, của cả chính mình góp phần tô điểm:
 
 Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng mênh mông bát ngát
Đứng bên tê đồng, ngó bên ni đồng bát ngát mênh mông
 
 Thân em như chẽn lúa đòng đòng
Phất phơ trong ngọn nắng hồng ban mai
 
Chính lòng yêu đời, niềm lạc quan, đã giúp người lao động bao đời vượt lên mọi gian lao khổ nhọc để vui sống, vững tin:
 
Công lênh chẳng quản bao lâu
Ngày nay nước bạc, ngày sau cơm vàng
 
Cho dầu phải lâm vào cảnh đời đau thương tủi cực, phải lỡ bước sa chân, người nông dân hướng thiện, trước sau vẫn giữ vẹn một tấm lòng nhân hậu thủy chung, nào khác con cò trong câu ca dao gợi cảm: dù chết vẫn muốn được chết trong sạch, thanh cao:
 
Có xáo thời xáo nước trong
 Đừng xáo nước đục đau lòng cò con
 
Bởi vậy, có người so sánh vẻ đẹp tâm hồn của người nông dân với hoa sen:
 
Nhụy vàng bông trắng lá xanh
 Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn...
 
Là phương tiện để tỏ bày tiếng nói trái tim. nói chung, ca dao đã thể hiện khá sinh động, tuy chưa phải là đầy đủ và toàn diện những sắc thái tình cảm thiết tha và cao quý của nhân dân lao động, nhưng cũng đủ cho ta thấy một đời sống tinh thần phong phú, đa dạng của những người đã sản sinh ra nó. Ngày nay đọc lại, ai cũng thấy ngoài giá trị nghệ thuật văn chương, ca dao còn có giá trị nhân văn to lớn.
Bản quyền bài viết thuộc về Sachgiai.com. Ghi nguồn Sách giải.com khi đăng lại bài viết này.
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây