Qua đoạn trích "Vào phủ chúa Trịnh" (trích Thượng kinh kí sự), anh (chị) hãy nêu đôi nét về tâm hồn và nhân cách của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác. (Bài số 2)

Đoạn trích Vào phú chúa Trịnh cũng như tập Thượng kinh kí sự khắc hoạ chân thực những điều mắt thấy tai nghe nhân dịp Lãn Ông được triệu vào kinh chữa bệnh cho Thế tử Trịnh Cán. Qua đoạn trích, ta còn thấy rõ vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách của ông: đó là sự coi thường danh lợi, giữ cho nhân cách được trong sạch.
 
- Cái sự ngỡ ngàng của Lê Hữu Trác trước quang cảnh ở kinh đô không phải là sự ngỡ ngàng của người dân quê mới bước chân lên phố thị. Sở dĩ có sự ngỡ ngàng đó là bởi "cái cảnh giàu sang của vua chúa thực khác hẳn người thường"(!). Vậy nghĩa là, cảnh giàu sang ỏ đây khác quá. Đến Lê Hữu Trác, vốn con quan, sinh trưởng ở chốn phồn hoa cũng phải thốt lên rằng: "Cả trời Nam sang nhất là đây!" Bao nhiêu giàu sang phú quý đều tập trung ở phủ Chúa sao? Những người dân bình thường có bao giờ được biết đến cái cảnh sang giàu cỡ ấy. Nhưng đó cũng mới chỉ là cái biểu hiện ban đầu của cuộc sống xa hoa trong phủ chúa. Bài thơ mà cụ Lê Hữu Trác ngâm dọc đường đi được kết thúc bằng câu: "Quê mùa, cung cấm chưa quen, khác gì ngư phủ đào nguyên thủa nào!" Câu kết thúc ấy đã phần nào phản ánh tâm tư của cụ. Cuộc sống bên ngoài và bên trong phủ Chúa thật là khác nhau. Giống như người ngư phủ năm xưa lạc vào chốn thần tiên, huyền ảo, thơ mộng. Có một cảm giác xót xa lẩn quất ở đâu đây. Một sự phân vân, trăn trở trong tâm hồn người làm nghề y thuật. Không phải ngẫu nhiên cụ Trác có hứng ngâm thơ chơi, nà đó là để ghi nhớ cái sự giầu sang khác thường trong phủ Chúa. "Đâu đâu cũng là cây cối um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua thắm, gió đưa thoang thoảng mùi hương." Được ngồi trên cáng để vào phủ mà "khổ không nói hết". Chỉ với chi tiết ấy đã cho thấy tâm hồn Lê Hữu Trác không hợp với chốn này. Ông sinh ra không phải để dành cho những chốn "rèm châu, hiên ngọc, bóng mai ánh vào".
 
Sự ngỡ ngàng ngạc nhiên cũng được tăng dần qua từng nơi cụ đặt chân đến. "Những cái cây lạ lùng và những hòn đá kì lạ" chưa bao giờ thấy được đặt trong cái điếm ven hồ. Rồi những đồ dùng trong phủ chúa đều được Sơn son thiếp vàng, từ cái kiệu để vua chúa đi, đến các đồ nghi tượng, từ cái sạp đến những cây cột ... Bàn ghế thì toàn những đồ đạc "nhân gian chưa tùng thấy". Tác giả chỉ dám "ngước mắt nhìn rồi lại cúi đầu đi". Cái cử chỉ cúi đầu đi ấy chứng tỏ rằng Lê Hữu Trác không phải là người đam mê vinh hoa phú quý, ham tiền bạc hay lợi lộc. Đó là một nét đẹp trong nhân cách con ngvời ông. Ông cảm thây lạ lẫm và lạc lõng giữa cuộc sống xa hoa trong phủ chúa. Tất cả những điều đó đều bộc lộ qua ngòi bút kí sự đặc sắc, chân thực.
 
Nhân cách và tâm hồn danh y họ Lê còn được bộc lộ ngay trong suy nghĩ của ông khi kê đơn thuốc cho Thế tử Trịnh Cán. Một cuộc đấu tranh quyết liệt trước toà án lương tâm. Một bên là sự trói buộc của công danh, một bên là cái tâm của người thầy thuốc, cái đạo làm người, cái phận làm bề tôi. "Nếu mình làm có kết quả ngay thì sẽ bị danh lợi ràng buộc, không làm sao về núi được (...). Nhưng rồi lại nghĩ: "Cha ông mình đời đời yêu nước, ta phải dốc hết lòng thành, để nối tiếp cái lòng trung của cha ông mình mới được". Có thể thấy Lê Hừu Trác là người không màng công danh, không ham bổng lộc. Ngược lại ông còn đấu tranh với chính mình để thoát khỏi sự ràng buộc ấy, để được sống tự do cùng núi non để tâm hồn thanh thản. Mặt khác ông cũng là người thầy thuốc có tâm huyết và giàu đức độ. Vì thế mà ông đã không kê cho Thế tử "phương thuốc hoà hoãn nếu không trúng thì cũng không sai bao nhiêu", vì lương tâm không cho phép. Nếu làm sai thì sẽ phải phỉ báng cái nghề y thuật của mình, sẽ có lỗi với lòng mình; nếu làm đúng và tốt thì sẽ bị danh lợi ràng buộc. Dù thế nào cũng phải giữ được cho tâm hồn trong sạch, giữ cho nhân cách được trọn vẹn. Cách lí giải về bệnh tình của Trịnh Cán cũng như diễn biến suy nghĩ, tâm trạng của ông khi kê đơn cho thấy Lê Hữu Trác là người thầy thuốc có lương tâm.
 
Như vậy, từ cách nhìn của Lê Hữu Trác đối với đời sống nơi phủ chúa, đến sự suy nghĩ cân nhắc khi kê đơn cho Thế tử cho thấy ông là người có tâm huyết với nghề, có nhân cách, giàu đức độ, coi thường công danh, bình thường danh lợi và một chút đau xót trước cảnh sống xa hoa, quyền quý của chúa Trịnh.
 
Tài năng ấy, tâm hồn ấy, nhân cách ấy của Lê Hữu Trác đã giúp cho ông sống mãi trong lòng người thầy thuốc nói riêng, người dân đất Việt nói chung. Ông xứng đáng được phong tặng danh hiệu ông tổ của nghề thuốc và được người đời sau nhắc đến với lòng thành kính nhất.